Γράφει ο Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς
Από τα πένθιμα χρώματα που συναντάμε τις άγιες αυτές ημέρες στις εκκλησίες, ίσως το μωβ να είναι το χρώμα που έχει ταυτιστεί με τη Μεγάλη Εβδομάδα. Το μωβ ή ιώδες είναι το σύνολο των αποχρώσεων που προκύπτουν από την ανάμιξη κόκκινων και μπλε χρωστικών. Το μωβ ήταν το χρώμα των Ρωμαίων αυτοκρατόρων και ανώτατων αρχόντων, αργότερα δε των Επισκόπων της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Ωστόσο βιομηχανικά παράχθηκε μόλις στα μέσα περίπου του 19ου αιώνα στη Βρετανία ξεκινώντας μία μικρή επανάσταση στον χώρο της μόδας, ενώ η βασίλισσα Όλγα ήταν εκείνη που το καθιέρωσε στη χώρα μας, συνδέοντάς το με το βασιλικό πένθος[1].
«Η Βασίλισσα Όλγα των Ελλήνων» (1915). Έργο Γεωργίου Ιακωβίδη (1853-1932).
Ο σερ Ουίλιαμ Χένρυ Πέρκιν (1838-1907), γνωστός βρετανός χημικός και επιχειρηματίας, ανακάλυψε την πρώτη συνθετική οργανική χρωστική, την μωβείνη, όταν ήταν ακόμη 18 ετών. Προσπαθούσε να συνθέσει κινίνη για τη θεραπεία της ελονοσίας και εντελώς τυχαία προέκυψε η ανακάλυψη της μωβείνης, το Πάσχα 1856[2]. Ενθουσιάστηκε από το αποτέλεσμα και δεν άργησε να συστηματοποιηθεί η παραγωγή της μωβ ουσίας ως βαφής στην αρχή για μεταξωτά. Όλες οι βαφές που χρησιμοποιούνταν έως τότε για τη βαφή των υφασμάτων ήταν φυτικές, με τις περισσότερες να έχουν υψηλό κόστος.
Ιδιαιτέρως το πορφυρό χρώμα και οι αποχρώσεις του υπήρξε εμβληματικό για την αριστοκρατία και το βασιλικό γόητρο από τα χρόνια της αρχαιότητας. Οπότε η ανακάλυψη του σερ Πέρμιν, η οποία συνέπεσε με τη βιομηχανική επανάσταση στο λίκνο της, την Αγγλία, υπήρξε καθοριστική για την παραγωγή και βαφή κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων. Το χρώμα αυτό χρησιμοποιήθηκε από τη Βασίλισσα Βικτωρία (1819-1901) στην Αγγλία και την Αυτοκράτειρα Ευγενία (1826-1920), σύζυγο του Ναπολέοντα Γ΄ στη Γαλλία.
Καθιερώθηκε δε ως κυρίαρχο χρώμα των πένθιμων διακοσμήσεων όταν χρησιμοποιήθηκε στην κηδεία της πρώτης και στη συνέχεια στην κηδεία του βασιλιά της Αγγλίας Εδουάρδου Ζ΄ (1841-1910). Ωστόσο, οι ιδιώτες εξακολουθούσαν να πενθούν με το μαύρο ή το λευκό. Στην Ελλάδα, έως τις αρχές της δεύτερης δεκαετίας του περασμένου αιώνα, το μαύρο ήταν αποκλειστικά το πένθιμο χρώμα σε επίσημες και ανεπίσημες θρησκευτικές και κρατικές τελετές. Για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε ως βασιλικό πένθος, μετά τον θάνατο του βασιλιά Γεωργίου Α΄ (1913). Το καθιέρωσε η βασίλισσα Όλγα και θεωρήθηκε αρκετά μελαγχολικό, προσαρμοσμένο στη θλιβερή ψυχική διάθεση.
Αποτέλεσε αυτή καθαυτή τη χρωματική έκφραση της ευγενικής λύπης και εξαφάνιζε την τυραννία του «απαίσιου μαύρου», όπως έγραφαν οι χρονογράφοι[3]. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που επισήμαιναν ότι δεν έπρεπε το χρώμα αυτό να χρησιμοποιείται ευρέως από πνεύμα νεωτερισμού ή φτωχοαλαζονείας! Ανάμεσά τους και ο Παύλος Νιρβάνας που υποστήριζε πως τα χρώματα είναι όπως οι λέξεις. Η μεγάλη τους κατάχρηση αφαιρεί κάθε ιδιαίτερη σημασία και συμβολισμό. «Το χρώμα με το οποίο επενθήσαμεν τον Βασιλέα μας, ας εξακολουθήση να μείνη ένα χρώμα βασιλικού πένθους, όπως διατηρείται ευλαβώς και αλλού», υποστήριζε ο έμπειρος χρονογράφος[4].
Η αλήθεια είναι πως το μωβ χρώμα διατήρησε την πένθιμη μεγαλοπρέπειά του, παρά το γεγονός ότι κατά καιρούς διάφορες μόδες το έφερναν στην επικαιρότητα. Εντέλει το μωβ χρώμα κατέλαβε και τη θέση του στην εμφάνιση των κληρικών. Μπορεί το μαύρο να είναι επισήμως και μη το χρώμα των ράσων, σε ένδειξη μετάνοιας αλλά και διαμαρτυρίας. Δεν είναι λίγοι οι ιερείς που έχουν υιοθετήσει γκρι, μπλε ή ακόμη και μωβ αντερί. Εν ολίγοις έχει αναπτυχθεί ένα ιδιόμορφο καθεστώς που ποικίλει ακόμη και από μητρόπολη σε μητρόπολη. Ωστόσο, είναι κοινή η πεποίθηση πως το μωβ χρώμα ταιριάζει στους στολισμούς των εκκλησιών τις ημέρες της Μεγάλης Εβδομάδας, αφού συνάδει με τα συναισθήματα των πιστών και τα μηνύματα των ημερών.
Πρώτη δημοσίευση: Εφημερίδα «Δημοκρατία» 25 Απριλίου 2019
