Γράφει ο Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς
Λίγα χρόνια μετά την ανακήρυξη των Αθηνών ως πρωτεύουσας του ελληνικού κράτους, στα άλογα και τα γαϊδουράκια με τα οποία κυκλοφορούσαν στους δρόμους της πόλης, προστέθηκαν και τα πρώτα οχήματα, οι πρώτες άμαξες. Ταυτοχρόνως εμφανίστηκαν και τα πρώτα δυστυχήματα, τα οποία τις περισσότερες φορές οφείλονταν στην απειρία ή και την ανικανότητα των ηνιόχων, των αμαξηλατών και των άλλων οδηγών οχημάτων και ίππων. Ενίοτε, έφταιγαν οι διάφορες βλάβες με κακώς τοποθετημένους ή κατασκευασμένους τροχούς. Πολλά ατυχήματα οφείλονταν στα καρφιά που εξείχαν από την επιφάνεια των σιδερένιων στεφανιών των τροχών. Οπότε, ήδη από το 1836, εμφανίστηκαν και οι πρώτες προσπάθειες των αρχών να θέσουν κανόνες προς αποφυγήν ατυχημάτων και δυστυχημάτων[1].
Άμαξα με επιβάτες γύρω στα 1890. Φωτ. αρχείο Π. Πουλίδη – ΕΡΤ.
Αλλά όσο προόδευε η κατάσταση, τόσο εκσυγχρονίζονταν και οι οδηγίες που εξέδιδε κάθε φορά το υπουργείο Εσωτερικών, η Δημοτική Αστυνομία ή αργότερα η Αστυνομική Διεύθυνση της Διοικητικής Αστυνομίας Αθηνών και Πειραιώς. Τέτοιες οδηγίες θα εκδοθούν και το 1853 για την κίνηση και τη στάθμευση των οχημάτων[2]. Όριζαν ότι όποιος ιδιοκτήτης χρησιμοποιούσε την άμαξά του για μεταφορά ανθρώπων η πραγμάτων οποιασδήποτε φύσης (σκεύη, έπιπλα, οικοδομικά υλικά όπως πέτρες και άμμο κ.ά.), όφειλε να έχει αναρτημένο σε εμφανές σημείο τον αριθμό του! Ο αριθμός ήταν εκείνος που θα αναγραφόταν στο βιβλίο της Αστυνομίας, στην οποία έπρεπε να εμφανιστεί ο ιδιοκτήτης για να δηλώσει το μεταφορικό μέσο του.
Η κατάσταση φαίνεται πως ήταν εξαιρετικά προχωρημένη, αφού όσοι διέθεταν κλειστές άμαξες, έπρεπε να γράφουν τον αριθμό τους και «επί του ουρανού των οχημάτων τους», όπως αυτολεξεί ανέφερε η εγκύκλιος[3]! Μάλιστα οι αριθμοί έπρεπε να είναι με αραβική γραφή και λευκό χρώμα πάνω σε μαύρη επιφάνεια, σύμφωνα με υπόδειγμα που έδινε η Αστυνομία. Αφού αυξήθηκαν τα οχήματα, τα πρώτα ιππήλατα ταξί, έπρεπε να καθοριστούν και οι πιάτσες που θα στάθμευαν. Έτσι, τα αθηναϊκά ταξί της εποχής μπορούσαν να σταθμεύουν στην οδό Αθηνάς «από της οικίας του Σπαθή μέχρι του κάτωθεν του Ναϊδρίου της Αγίας Μαύρας υπάρχοντος πηγαδίου»[4]! Ο ναΐσκος της Αγίας Μαύρας, ο οποίος ήταν όρθιος και λειτουργιόταν μέχρι το 1870, βρισκόταν στο ανατολικό μισό του πλάτους της οδού Αθηνάς, μεταξύ των οδών Βύσσης και Καΐρη και σε απόσταση περίπου 25-30 μέτρα από την τελευταία.
Στον Πειραιά έπρεπε να σταθμεύουν στην πλατεία «μεταξύ των οικιών Ματθαίου και Βερνάρδου». Τα «φορτηγά αμάξια», δηλαδή οι μεγαλύτερες άμαξες που χρησιμοποιούνταν για μεταφορές, έπρεπε να σταθμεύουν στην πλατεία των Ταξιαρχών κοντά στο σπίτι του Τράιμπερ[5]. Εξαιρούνταν όσοι διέθεταν δικά τους ιπποστάσια. Ηνίοχοι και αμαξηλάτες έπρεπε να είναι καλά εκπαιδευμένοι στην οδήγηση των οχημάτων τους και να έχουν πάρει επί τούτου άδεια από την Αστυνομία, δηλαδή ένα είδος διπλώματος οδήγησης. Απαγορευόταν οι άμαξες να σταματούν στους στενούς δρόμους παρά μόνον για όσο χρόνο χρειάζονταν να επιβιβάσουν ή να αποβιβάσουν ή να φορτώσουν και να ξεφορτώσουν το εμπόρευμά τους. Επίσης, απαγορευόταν στους καβαλάρηδες να περιτρέχουν καλπάζοντας «εις τας πλατείας, εις τους περιπάτους, εις τας οδούς, εις τας ρύμας αμφοτέρων των πόλεων Αθηνών και Πειραιώς»[6].
Την εγκύκλιο υπέγραφε ο Γεώργιος Κ. Τισαμενός, ως Διευθυντής της Αστυνομίας, θέση στην οποία υπηρέτησε για βραχύ χρονικό διάστημα. Επισήμαινε πως έπρεπε οπωσδήποτε όταν βράδιαζε τα οχήματα να έχουν αναμμένα φανάρια, καθώς και ότι όφειλαν, σε περίπτωση που προέκυπτε ανάγκη, να είναι στη διάθεση της Αστυνομίας! Το φαινόμενο ήταν συχνό λόγω του πλήθους των φυγόδικων. Οπότε έπρεπε αμέσως να σταματά ο οδηγός «ευθύς εις την πρώτην φωνήν οιουδήποτε αστυνομικού υπαλλήλου ή υπηρέτου» προκειμένου να τον κυνηγήσουν[7]!
Πρώτη δημοσίευση: Εφημερίδα «Δημοκρατία», Τρίτη 9 Ιουνίου 2015.
Συμπληρωμένη δημοσίευση: Εφημερίδα «Δημοκρατία», Τετάρτη 18 Μαρτίου, 2026.
