Γράφει ο Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς
Το θέλει η περίοδος να καταγράψουμε πως ζούσαν οι Αθηναίοι και γενικότερα οι Έλληνες τις ημέρες των Απόκρεω κατά τα χρόνια της Εθνεγερσίας. Προηγουμένως όμως να επισημάνουμε το γεγονός, ότι οι Απόκριες ήταν για τους σκλαβωμένους Ρωμιούς εποχή διασκέδασης. Αυτό δηλώνεται από τον γνωστό Αθηναίο Δ. Kαλλιφρονά, ο οποίος στο ημερολόγιό του (το 1800) έγραφε ότι «εφέτος τις απόκρηες χορέψαμε»[1].
Άλλοι υποστηρίζουν πως ο χορός σε ανοιχτούς χώρους και η διασκέδαση ήταν τα κύρια χαρακτηριστικά των ημερών της Αποκριάς. Ο Δημ. Καμπούρογλου επισήμανε πως ήταν μία αποκλειστικά οικογενειακή γιορτή και όλοι συγκεντρώνονταν στον γεροντότερο ή στον επισημότερο της κάθε οικογένειας. Παραδέχεται, ωστόσο, πως και στους δρόμους εμφανίζονταν μασκαράδες, αλλά ήταν ένα είδος επαγγελματιών, τα αποκαλούμενα «είδωλα»[2].
Αποκριάτικος λαϊκός εορτασμός (χαρακτικό 19ου αιώνα).
Επί τουρκοκρατίας
Πολύτιμα στοιχεία όμως για την εποχή της Tουρκοκρατίας, επίσης, μας παρέδωσε και ο γνωστός πολιτικός και περιηγητής John Cam Hobhouse (1786-1869), φιλέλληνας, αρχαιολάτρης και συνοδοιπόρος του Βύρωνα στις ανά την Ελλάδα περιηγήσεις του, κατοπινός βαρόνος του Broughton. Εξιστορεί ότι κατά την διάρκεια του «Καρναβαλιού», ιδιαίτερα οι ξένοι που βρίσκονταν στην Αθήνα δέχονταν την επίσκεψη νεαρών Αθηναίων που ήταν μεταμφιεσμένοι σε Άγγλους[3]!
Σημειώνει, μάλιστα, ότι κατά την διάρκεια της παραμονής τους στην Αθήνα το 1810, όταν η πόλη είχε 1.200-1.300 σπίτια, 400 τουρκικά, 300 αρβανίτικα και τα υπόλοιπα ελληνικά, απόλαυσαν το εορταστικό έθιμο των κατοίκων της Αθήνας. Πολλοί μεταμφιεσμένοι τον επισκέφθηκαν και τον διασκέδασαν ολόψυχα. Περνούσαν μεταμφιεσμένοι από το σπίτι του, άλλος σε βοεβόδα, άλλος σε καδή ή άλλος σε Τούρκο επίσημο. Ως εντυπωσιακή μάλιστα καταγράφεται η ανοχή των Τούρκων στα ιδιαίτερα περιπαικτικά έθιμα των χριστιανών.
Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, επιζωγραφισμένη λιθογραφία. A. Friedel (1828). Aπό τις συλλογές του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου.
Τα λάφυρα
Οι αποκριάτικες γιορτές δεν έλειψαν και στα χρόνια της Επανάστασης. Οι περιηγητές που επισκέφθηκαν την Αθήνα τα χρόνια του Αγώνα διέσωσαν θαυμάσιες εικόνες και μας πληροφορούν σχετικά για τα ανήσυχα εκείνα χρόνια. Ένας εξ αυτών είναι και ο περίφημος Ζαν Φρανσουά Μαξίμ Ρεμπώ (1795-1894), ο Γάλλος φιλέλληνας και συγγραφέας, που βρέθηκε να πολεμά με το καρυοφύλλι στο χέρι[4].
Αξιόπιστος, αξιωματικός καριέρας και εύστοχος στις παρατηρήσεις του έγραψε τις αναμνήσεις του και δεν παρέλειψε να σημειώσει τι είδε τον Φεβρουάριο 1822 στην Αθήνα και τις καρναβαλικές εκδηλώσεις. Στο μασκάρεμα της αθηναϊκής νεολαίας είχαν βοηθήσει και τα λάφυρα που πήραν οι Αθηναίοι από τους Οθωμανούς οι οποίοι ήταν πολιορκημένοι επί μήνες στην Ακρόπολη.
Παζάρι Αθηνών
Ο Ρεμπώ δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στα προηγούμενα χρόνια, δηλαδή εκείνα της Τουρκοκρατίας, με πληροφορίες που είχε συγκεντρώσει. Όπως αναφέραμε ήδη, τον καιρό του Καρναβαλιού οι επίσημοι Τούρκοι και οι ανώτεροι ακόμη, με τα σοβαρά τους αξιώματα, έδιναν τα πλούσια ενδύματά τους (γούνες, καφτάνια και τουρμπάνια) για να ντύνονται οι μασκαράδες.
Στους εορτασμούς του 1823 αναφέρεται άλλος περιηγητής τονίζοντας πως η πολυκοσμία στο Παζάρι των Αθηνών ήταν αφάνταστη[5]. Πολύς κόσμος είχε έλθει, συν γυναιξί και τέκνοις, από την Θήβα και την Λειβαδιά για να εμπορευθεί και να διασκεδάσει. Οπότε εορτάσθηκε και εκείνη τη χρονιά με εξαιρετική ζωηρότητα και χαρά του λαού. Προφανώς η χαρά προερχόταν από τις εξελίξεις του Αγώνα.
Μασκαράς ντυμένος με τη στολή του Αγαμέμνονος σε δρόμο των Αθηνών (χαρακτικό 19ου αιώνα).
Καρναβάλι Υδραίων
Έγραφε ο περιηγητής πως μεθυσμένοι μασκαράδες ντυμένοι κωμικά και με βαμμένα πρόσωπα, περνούσαν με τραγούδια και θόρυβο τους δρόμους των Αθηνών. Χόρευαν τους τοπικούς χορούς, έτρωγαν και έπιναν στην ύπαιθρο. Ο Μπλακιέρ (Βλακιέρ) που έφθασε στην Ύδρα τις Αποκριές του 1827 έγραψε ότι ευτύχησε να διασκεδάσει βλέποντας το Καρναβάλι των Υδραίων[6].
Γιορταζόταν στο ηρωικό νησί με μεγάλη ζωηρότητα και ευθυμία, όπως και στις πόλεις της δυτικής Ευρώπης. Όλος ο πληθυσμός του νησιού τριγύριζε στους δρόμους. Το θέαμα παρουσιαζόταν εξαιρετικά ελκυστικό. Οι περίεργες φορεσιές προκαλούσαν τον θαυμασμό και των ξένων. Συμπτωματικά, την ίδια χρονιά, βρισκόταν στις Σπέτσες ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. Φιλοξενείτο στο σπίτι του Χατζηαναργύρου και παρακολουθούσε τους αποκριάτικους εορτασμούς.
Ντύθηκε Μαυροκορδάτος!
Ήταν διαρκώς καλεσμένος σε αλλεπάλληλα συμπόσια σε Σπετσιώτικα σπίτια. Σε γράμμα που έστειλε προς την μητέρα του (8 Φεβρουαρίου 1827), ο Φαναριώτης πολιτικός γράφει και τα εξής χαρακτηριστικά: «…Νέον κανέν δεν έχομεν προς το παρόν, επειδή όλοι οι άνθρωποι εδώ καταγίνονται με τις Αποκρηές και τα παιγνίδια και τραγούδια και ούτε καΐκια έρχονται από κανέν μέρος…»[7]. Ένας νεαρός γιός του Χατζηαναργύρου, τότε την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, ντύθηκε… Μαυροκορδάτος.
Χρησιμοποίησε μια δεύτερη φορεσιά του Προέδρου. Έτσι, με τη βελάδα του, βγήκε για λίγο έξω και ο κόσμος αναστατώθηκε ψιθυρίζοντας: «Ο Μαυροκορδάτος… ο Μαυροκορδάτος!». Μόλις τον αντίκρισε ο φιλοξενούμενος πρόεδρος, στην αίθουσα του συμποσίου, γέλασε με την καρδιά του και είπε στην κυρία Χατζηαναργύρου: «Αυτό σας έλειπε τώρα!… Δεν έφτανε ένας, να και ο δεύτερος!…».
Πρώτη δημοσίευση:
Εφημερίδα «Εστία», Σάββατο 27- Κυριακή 28 Φεβρουαρίου 2021
Εφημερίδα «Δημοκρατία», Σάββατο 27 Φεβρουαρίου 2021
