Γράφει ο Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς
Αναμφίβολα το γεγονός ότι ο Παρθενών της Ακρόπολης των Αθηνών λειτούργησε επί μία τριετία (1824-26) ως σχολείο για τα παιδιά των αγωνιστών της Επανάστασης έχει καταγραφεί και συζητηθεί εντυπωσιάζοντας όσους ασχολήθηκαν με το θέμα. Ακόμη περισσότερο οι λεπτομέρειες για τον τρόπο λειτουργίας του «Σχολείου του Παρθενώνος» αναδεικνύουν τις ψυχικές αρετές των ανθρώπων της εποχής και τον φλογερό τους πόθο για την εκπαίδευση. Ήταν η εποχή που η Ακρόπολη είχε καταληφθεί από τους Έλληνες για μία τετραετία περίπου η σημαία των επαναστατών κυμάτιζε αγέρωχη στον Ιερό Βράχο.
Η Ακρόπολη από τον λόφο των Μουσών (R.B. Harraden, 1828)
Το 1826, πριν από 190 χρόνια, επικρατούσε «ένοπλη ηρεμία», όπως αποκάλεσε τις συνθήκες που επικρατούσαν ο αθηναιογράφος Δημήτριος Γέροντας. Εκείνη τη χρονιά συντάχθηκαν τα «Πρακτικά των Διδασκάλων» του σχολείου που λειτουργούσε από το 1824 μέσα στον Παρθενώνα, με φροντίδα της περίφημης Φιλομούσου Εταιρείας[1]. Ο αριθμός των μαθητών αυξανόταν μέρα με την ημέρα και από τα πρακτικά προκύπτουν ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες για τη λειτουργία του σχολείου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι την εποπτεία ασκούσαν οι ίδιοι οι μαθητές, καθώς και ο αριθμός των μαθητριών.
Η ευσυνειδησία των σεμνών εκπαιδευτικών της εποχής εγγίζει τα όρια του απίθανου, ιδιαιτέρως δε του καταγόμενου από τη Δημητσάνα ιεροδιάκονου και διδάσκαλου Νεόφυτου Νικητόπουλου ή Νικητόπλου (1795-1846). Ανέλαβε το 1825 διευθυντής του «Αλληλοδιδακτικού Σχολείου του Παρθενώνος» όπως ήταν η επίσημη ονομασία του και έναν χρόνο αργότερα συνέτασσε την αναφορά του. Επεσήμαινε πως είχε αποφασιστεί να σπουδάζουν μόνον τα κορίτσια και να γίνονται δεκτά και μικρά αγόρια μέχρι να συμπληρωθεί ο αριθμός. Τα μεγαλύτερα αγόρια φοιτούσαν σε ξεχωριστό σχολείο στο «Αλληλοδιδακτικόν Σχολείον Αρρένων».
Αλλά πόσα ήταν τα παιδιά που φοιτούσαν στον Παρθένωνα; Ο Ν. Νικητόπουλος μας δίνει την απάντηση γράφοντας ότι «αι παρθένοι, αίτινες ήδη σπουδάζουσιν είναι 52 και άλλα τόσα μικρά αρσενικά». Άρα περίπου εκατό παιδιά παρακολουθούσαν μαθήματα στον Παρθενώνα. Όσο για τα μαθήματα ήταν η καλλιτεχνική γραφή και η ανάγνωση, η γραμματική, ο συλλαβισμός και η διδαχή της Αγίας Γραφής, δηλαδή τα Θρησκευτικά. Και όλα «εις την ομιλουμένην γλώσσαν μας». Το μεσημέρι τα παιδιά έπαιρναν το φαγητό τους και συνέχιζαν τα μαθήματα γράφοντας σε πλάκες και ακούγοντας μαθήματα γεωγραφίας, αριθμητικής και γεωμετρίας.
Είναι επίσης η επισήμανση του διδάσκαλου ότι το σχολείο ήταν οργανωμένο με τέτοιο τρόπο ώστε οι μαθητές να συνηθίζουν «μικρόθεν να διοικούν και να διοικούνται κατά τους νόμους»[2]. Όπως κάθε έθνος έχει νόμους για να πορεύονται οι άνθρωποι, έτσι και το σχολείο έπρεπε να έχει τους δικούς του νόμους και κανονισμούς για να πορεύονται οι μαθητές. Γι’ αυτό, μετά από πρόταση του Νικητόπουλου, εκλέχθηκαν από τους μαθητές εννέα παιδιά που αποκαλούνταν «νομοθέτες» και ως δέκατος λειτουργούσε ο ίδιος. Η δεκαμελής αυτή ομάδα έγραψε συνέταξε ιδιαίτερο κανονισμό για τη λειτουργία του σχολείου, ο οποίος κοινοποιήθηκε και ίσχυσε.
Η υπογραφή του διδάσκαλου Ν. Νικητόπουλου.
Το σύστημα ήταν πολύπλοκο και αποσκοπούσε στη μετάδοση του αισθήματος της αυτοδιοικήσεως. Να ενστερνιστούν τα παιδιά την ιδέα του καθήκοντος απέναντι στους εαυτούς τους και στους συμμαθητές τους. Δηλαδή το σχολείο εκείνο που λειτούργησε στον Παρθενώνα ακολουθούσε το σύστημα διοίκησης της κοινότητας και μετατράπηκε σε μία μικρή πολιτεία. Στη διοίκησή του διορίσθηκαν μαθήτριες, προφανώς από τις πλέον επιμελείς. Αναφέρεται παραδειγματικά πως η Ευφροσύνη Αναστασίου Λοιδωρίκη ορίσθηκε «Γενική Παιδονόμος». Χρησιμοποιούσε σφυρίχτρα για να καλεί τους συμμαθητές της, έλεγε την προσευχή κ.ά. Η Αικατερίνη Χωματιανού εκλέχθηκε «Γενικός διερμηνευτής» ενώ ακολουθούσε μακρά σειρά τίτλων και αρμοδιοτήτων[3]. Οι Έλληνες οργανώνονταν για να αντικρίσουν τον πολυπόθητο ελεύθερο εθνικό ορίζοντα και τους προετοίμαζαν διδάσκαλοι όπως ο Ν. Νικητόπουλος.
Πρώτη δημοσίευση: Εφημερίδα «Δημοκρατία» Τετάρτη 13 Απριλίου 2016.
Συμπληρωμένη δημοσίευση: Εφημερίδα «Εστία» Τρίτη 27 Μαρτίου 2018.
