Γράφει ο Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς
Τα ανθισμένα χαμομήλια που κάθε άνοιξη προβάλλουν στους καταπράσινους αγρούς συγκινούν το βλέμμα και γεμίζουν την ψυχή με όμορφα συναισθήματα και εικόνες. Ταπεινό σε εμφάνιση, το χαμομήλι αποτελεί ευλογημένο και εύοσμο δώρημα της γης. Εκτός από μικρό λουλουδάκι, διαθέτει σημαντικές θεραπευτικές ιδιότητες, γνωστές από την αρχαιότητα. Συνδέθηκε δε και με την εορτή του Αγίου Γεωργίου, εξ ου και η ονομασία «Του Αϊγιωργιού το λουλουδάκι»!
Η αρχαία ονομασία του φυτού είναι χαμαίμηλον, προερχόμενη από τις λέξεις χαμαί και μήλον, λόγω του αρώματός του και της χαμηλής ανάπτυξής του. Κατά τον Γαληνό, οι αρχαίοι Αιγύπτιοι το χρησιμοποιούσαν ως αντιπυρετικό και κυρίως κατά των διαλειπόντων πυρετών. Το είχαν δε αφιερώσει στον θεό του Ήλιου, τον Ρα, τον οποίο θεωρούσαν γιατρό των μολυσματικών νόσων[1].
Ο ιατρός Αρίστων παρασκεύαζε με το χαμομήλι φάρμακο που ονόμαζε «κωλικήν» και το χρησιμοποιούσε κατά παντός άλγους. Ο Ιπποκράτης το συνιστούσε ως εμμηναγωγό και φάρμακο κατά της υστερίας, ενώ ο Διοσκουρίδης ως αντιπυρετικό, παυσίπονο και διαλυτικό.
Το χαμομήλι διακρίνεται σε δύο είδη, τις Ματρικαρίες (Μatricaria chamomilla), ή αλλιώς χαμαίμηλον το κοινόν, και τις Ανθέμιδες (Anthemis nobilis), δηλαδή το ρωμαϊκό χαμαίμηλον. Η λέξη ματρικαρία είναι λατινική και προέρχεται από το matrix που σημαίνει μήτρα. Εξαιτίας αυτού υποστηριζόταν πως το χαμομήλι ήταν γυναικείο βότανο, που βοηθούσε ιδιαιτέρως σε περιπτώσεις γυναικολογικών ενοχλήσεων[2].
Τα άνθη του χαμαίμηλου του κοινού, που αυτοφύεται σε χέρσα και καλλιεργούμενα μέρη, έχουν ιδιαιτέρως ευχάριστη οσμή και ασθενώς πικρά γεύση. Τα φύλλα του είναι πολύ λεπτά και σχεδόν τριχοειδή, ενώ η ανθοδόχη του είναι κωνική, μικρή σε μέγεθος και χωρίς χνούδι. Όσον αφορά το χαμαίμηλο το ρωμαϊκό, δεν είναι αυτόφυτο, αλλά μόνο καλλιεργούμενο. Τα άνθη του έχουν γεύση πικρή και οσμή αρτυματώδη. Τα φύλλα του είναι διχαλωτά και η ανθοδόχη του σφαιρική.
Όπως έγραψε ο σπουδαίος λογοτέχνης, Ακαδημαϊκός και γιατρός Παύλος Νιρβάνας το ταπεινό αυτό λουλουδάκι που το σπέρνει απλόχερα η φύση στους κάμπους, χάρη στα αρωματικά και πικρά του στοιχεία, είναι ευεργετικό για τον ανθρώπινο οργανισμό[3]. Άριστο τονωτικό των πεπτικών οργάνων και ταυτοχρόνως άριστο αντισηπτικό. Τονώνει τον βλεννογόνο του γαστρεντερικού σωλήνα, παρακινεί τις νωθρές εκκρίσεις, διευκολύνει την πέψη, ανακουφίζει τους πόνους και τα βάρη και την δυσφορία.
Κατασιγάζει τις ενοχλήσεις που προκαλεί η δυσπεψία και χαρίζει το αίσθημα εκείνο της ευφορίας και της ανακούφισης που είναι θείο δώρο για τον άνθρωπο που πάσχει. Γι’ αυτό οι γυναίκες του λαού γέμιζαν άλλοτε τα χωράφια για να μαζέψουν την ευώδη συγκομιδή. Δεν ήταν λίγες δε εκείνες που προμήθευαν και τα φαρμακεία της εποχής. Είναι μία ακόμη από τις συνήθειες που παρέσυρε και εξαφάνισε η… πρόοδος και λίγες πλέον γυναίκες ή άνδρες, μαζεύουν χαμομήλι για το σπίτι τους. Οπότε το θείο αυτό δώρο εξαφανίστηκε από την καθημερινότητά μας.
Σύνδεση με τον Άγιο Γεώργιο
Ο ρομαντικός και ευαίσθητος Δημήτριος Ταγκόπουλος, πριν από έναν αιώνα περίπου, διαπίστωνε τις ευεργετικές ιδιότητες του χαμομηλιού και πήγαινε στην Ανάληψη για να εξασφαλίσει το ρόφημά του αντικαθιστώντας με αυτό τον καφέ και το τσάϊ[4]. Όπως παραδίδει ο Δημήτριος Γρ. Καμπούρογλους, η χριστιανική παράδοση έχει συνδέσει το χαμομήλι με τον Άγιο Γεώργιο, καθώς η περισυλλογή του ξεκινούσε πανηγυρικά την ημέρα της εορτής του (23 Απριλίου) από γυναίκες κάθε ηλικίας. Την ημέρα εκείνοι γυναίκες κάθε τάξης και ηλικίας ξεχύνονταν στους αγρούς και επιδίδονταν στην περισυλλογή του ευλογημένου και εύοσμου αυτού δωρήματος της γης[5]. Η συγκομιδή συνεχιζόταν μέχρι την εορτή της Ανάληψης. Το έθιμο αυτό οφειλόταν στο γεγονός ότι το θαυματουργό βότανο έπρεπε πρώτα να ευλογηθεί από τον άγιο της άνοιξης!
Πρώτη δημοσίευση: Εφημερίδα «Εστία» 21 Απριλίου 2023.
Συμπληρωμένη δημοσίευση: Εφημερίδα «Δημοκρατία» 23 Απριλίου 2025.
