Ποιος άλλος θα μπορούσε να είνε; Εκείνος που υπήρξε σοφός ιατρός, γοητευτικός διδάσκαλος, ποιητής και ρήτωρ στις ώρες του και επάνω απ’ όλα ένας περιπαθής φυσιολάτρης, εις εποχήν καφενολατρείας: ο Θεόδωρος Αφεντούλης. Εκείνος, που αν έρχεται συχνά το όνομά του στην στήλη αυτήν, είνε γιατί λίγοι άνθρωποι εσφράγισαν τόσον ζωηρά την έντονον προσωπικότητά των εις την μνήμην των μαθητών τους όσον αυτός.
Λοιπόν ένας αναγνώστης μου, ο δικηγόρος κ. Σπ. Φ. Αργυρός, μου τον παρουσιάζει τώρα με μίαν περικοπήν του από κάποιο πανεπιστημιακόν του μάθημα, την οποίαν είχε την καλωσύνη να μου ανακοινώση και ως πρωτοπόρον της ελληνικής ορειβασίας. Και ιδού το εύγλωττον φυσιολατρικόν κήρυγμα που έκαμνε, διδάσκων βοτανικήν, εις τους καφενοβίους φοιτητάς της εποχής εκείνης, ο δεξιοτέχνης αυτός του λόγου, που κατώθρωσε να εμφυσά παλμόν ζωής και εις την υπερκαθαρεύουσαν ακόμη της εποχής του:
«Συγχρωτισθήτε, κύριοι, μετά των ζώντων φυτών˙ δοκιμάσατε να διατρέξητε αποστολικώς τας ηδυπνόους κοιλάδας και τους χαρίεντας λόφους της Αττικής˙ αναβήτε εις τας πλευράς του Υμηττού, ου αι χαράδραι και ρεματιαί είνε αληθείς κήποι βοτανικοί, κατά την έκφρασιν του Boissier˙ αναρριχηθήτε εις τας κορυφάς τους Πεντελικούς, τας βριθούσας ανθοφόρων φυτών και κεκαλυμμένες υπό θάμνων και δένδρων˙ τολμήσατε να επιβάλητε τον πόδα επί της υψίστης κορυφής της Πάρνηθος, επί του Ορνέου, αφ’ ης εξαισία διανοίγεται ημίν έποψις επί της πεδιάδος της Αττικής και προς τους πολυσχιδείς κόλπους και τας θαλάσσας, τας περιγραφούσας την θαυμασίαν, την πολυθέλγητρον παρυφήν της Αττικής γης, εν η επί παντός βράχου ευρίσκεται εγκεχαραγμένη και μία σελίς της εθικής ημών ιστορίας˙ δοκιμάστε, κύριοι, αποσπασθέντες από τας πνιγηράς ατμοσφαίρας των Αθηνών και της πολιτικής αδολεσχίας, δοκιμάσατε να τανύσετε τους μυς των σκελών σας εις εκδρομάς και θα ίδετε ότι θα φερώμεθα ως ο οδοιπορών επί ρευμάτων αργυροδίνου ποταμού, θα φερώμεθα σφριγώντες, ακράτητοι, μετά γαληνίου ψυχής ανά τα πεδία, τα όρη, τους λειμώνας και τους δριμούς, τήδε μεν ανιχνεύοντες εν σφάγνον, επί των ευόσμων κλιτύων των ορέων και των βουνών, τήδε δε αλιεύοντες εν βατράχιον ένυδρον από του σμήνους των φυταρίων, των μετ’ αστροειδών και λευκών ανθυλλίων επιπλεόντων επί των λιμναζόντων υδάτων των τάφρων και των λάκκων, και αποθαυμάζοντες το διττόν σχήμα, ή, ως λέγεται, εν τη βοτανική γλώσση την ετεροφυλλίαν αυτού, αλλαχού διώκοντες μίαν χρυσσαλίδα ή συλλαμβάνοντες εν ποικιλόστικτον έντομον ή ανασπώντες από του εδάφους ένα κρύσταλλον και εξιστάμενοι επί τη μαθηματική ακριβεία των γωνιών και τη άκρα κανονικότητι των στιβάδων, ή κατασκοπεύοντες την δίαιταν του πτηνού και εντρυφώντες εις την μαγείν των φθόγγων, την οποίαν αποπνέει ατειρής η ερωτική του ψυχή».
Μόνον ο άνθρωπος αυτός, πράγματι, που είχε κηρύξει σταυροφορίαν υπέρ της προστασίας των δασών, αρθρογραφών εις την «Παλιγγενεσίαν» και διδάσκων εις το Πανεπιστήμιον, ο άνθρωπος που εις την Αγοράν του Πειραιώς άνοιγε τα κλουβιά των ωδικών πτηνών, αφού τα επλήρωνε στους εμπόρους των και τα άφινε να πετάξουν ελεύθερα, ο άνθρωπος που επλανάτο στα βουνά, όταν οι άλλοι ελίμναζαν εις τα καφενεία και ενερριχάτο εις την κορυφήν του Κοκορίκου, επί του Πηλίου, αναζητών το σπήλαιον του μυθικού ιατρού Χείρωνος του Κενταύρου και αποστέλλων εκείθεν προς την θυγατέρα του απιστολάς που ήσαν ποιήματα, μόνον αυτός, που διδάσκων φαρμακολογίαν ύψωνε ποιητικά εγκώμια και εις το ταπεινόν χορτάτι ακόμη, «την άγρωστιν, εκ της οποίας ετρέφοντο άνδρες και υποζύγια, κατά τον ιερόν υπέρ της ανεξαρτησίας αγώνα» και, ομιλών περί των ιαματικών υδάτων της Αιδηψού, έδιδε μίαν περιγραφήν του γύρω τοπίου, που θα την εζήλευε και ποιητής, μόνον αυτός ημπορούσε ν’ απευθύνη τέτοια κηρύγματα φυσιολατερείας προς τους μαθητάς του.
Τα εκδρομικά και ορειβατικά σωματεία της Ελλάδος του οφείλουν την αναγνώρισιν αυτήν. Ας αναρτήσουν την εικόνα του εις τα γραφεία των και ας πλαισιώσουν τα εμπνευσμένα λόγια που είχεν αφιερώσει προ πενήντα ολοκλήρων ετών εις ωραίον τους έργον. Υπήρξεν ένας πραγματικός πρωτοπόρος.
ΠΑΥΛΟΣ ΝΙΡΒΑΝΑΣ
