Γράφει ο Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς
Σπούδασε γιατρός και απέκτησε την ειδικότητα του μαιευτήρα σε εποχή κατά την οποία στην Ελλάδα οι γυναίκες γεννούσαν με τη βοήθεια των μαιών και σε σπάνιες περιπτώσεις δέχονταν την επέμβαση άνδρα γιατρού. Νυμφεύτηκε τον νεανικό του έρωτα που ήταν η πρώτη του εξαδέλφη. Εκ των βασικών μετόχων της πανίσχυρης «Τραπέζης Σκουζέ», υπήρξε ο πρωτεργάτης της δημιουργίας του κοσμικού Νέου Φαλήρου, ανεγείροντας ξενοδοχείο, το γνωστό Θέατρο και το πρώτο περίπτερο του Ναυτικού Ομίλου. Πρωτοστάτησε στην ίδρυση της «Μουσικής Εταιρείας» πριν δει την οικογενειακή Τράπεζα να καταρρέει και την περιουσία να εξανεμίζεται. Αυτός ήταν ο Γεώργιος Σκουζές του Δημητρίου (1854-1932), ο οποίος εντέλει έφυγε από τη ζωή πλήρης τιμών και αναγνώρισης ως αντιπροσωπευτικός τύπος της αρχοντιάς των παλαιών Αθηναίων.
Γεώργιος Σκουζές. Φωτογραφικό Αρχείο οικογένειας Σκουζέ, «Σύλλογος των Αθηναίων».
Μαιευτήρας γυναικολόγος
Ο πατέρας του, ο Δημήτριος Σκουζές, ήταν ανώτερος υπάλληλος του υπουργείου Εσωτερικών και η μητέρα του Θεοδότη, ήταν το γένος Γέροντα, της άλλης ιστορικής οικογενείας των Αθηνών. Σε μικρή ακόμη ηλικία στάλθηκε από τον πατέρα του στην Κωνσταντινούπολη, προκειμένου να αποκτήσει εξαιρετική εκπαίδευση. Ενεγράφη ως εσωτερικός στο γνωστό American Robert College of Constantinople, το οποίο λειτούργησε από το 1863 και εκεί φοιτούσαν παιδιά χριστιανικών μειονοτήτων και εύπορων οικογενειών που ζούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Στην Κωνσταντινούπολη τελούσε υπό την εποπτεία του θείου του Παναγιώτη Γέροντα, αδελφού της μητέρας του και γνωστού γιατρού της Κωνσταντινούπολης. Όταν τελείωσε τις εγκύκλιες σπουδές του επέστρεψε στην Αθήνα και ενεγράφη στην Ιατρική Σχολή. Αποφοίτησε μετά από πέντε χρόνια με διακρίσεις στις πτυχιακές εξετάσεις του. Με παρότρυνση του πατέρα του μετέβη στο Παρίσι για να τελειοποιήσει τις σπουδές του και την Ιατρική Σχολή της Γαλλικής πρωτεύουσας για να αποκτήσει την σπάνια για την τότε Ελλάδα ειδικότητα του μαιευτήρα γυναικολόγου.
Ελίζα Σκουζέ. Φωτογραφικό Αρχείο οικογένειας Σκουζέ, «Σύλλογος των Αθηναίων».
Από γιατρός τραπεζίτης
Όπως ήδη αναφέρθηκε μέχρι τότε οι επίτοκες γυναίκες γεννούσαν συνήθως με την βοήθεια των μαιών και μόνον σε εξαιρετικές περιπτώσεις δέχονταν την επέμβαση γιατρού γυναικολόγου. Στο Παρίσι ο Γ. Σκουζές συναντήθηκε, συνδέθηκε με φιλία και συγκατοίκησε με δύο άλλους Έλληνες συνομηλίκους του σπουδαστές. Τον Περικλή Αραβαντινό (1854-1932), γνωστό αργότερα με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο «Άραμις» και τον Αριστείδη Δαμαλά (1855-1889), ο οποίος αργότερα νυμφεύτηκε τη Γαλλίδα ηθοποιό Σάρα Μπερνάρ και η σύντομη ζωή του υπήρξε περιπετειώδης. Το σπίτι που διέμεναν στη φοιτητική συνοικία της Μονμάρτης επί σειρά ετών, ήταν γνωστό ως το σπίτι των τριών ωραίων Ελλήνων αφού και οι τρεις σπουδαστές διακρίνονταν για την αρρενωπή τους εμφάνιση.
Αυτές ήταν οι λαμπρές σπουδές του Γ. Σκουζέ, ο οποίος μετά τον θάνατο του πατέρα του (1889) και παρά τη θέληση των οικείων του λόγω συγγενείας, νυμφεύθηκε την εξαδέλφη του Ελίζα Σκουζέ. Η Ελίζα ήταν θυγατέρα του πρώτου εξαδέλφου του πατέρα του Γεωργίου Σκουζέ (1812-1884) που είχε νυμφευτεί την Ελένη Καψάλη. Αγαπούσε την Ελίζα από νεαρή ηλικία και αντιμετώπισε πρόβλημα, αφού εμποδιζόταν και από την Εκκλησία για να νυμφευτεί την εξαδέλφη του. Αναγκάσθηκε λοιπόν να ταξιδεύσει στην Ιερουσαλήμ, όπου του δόθηκε άδεια και τέλεσε τους γάμους του[1]. Στη συνέχεια και μετά από επίμονες παρακλήσεις της γυναίκας του εγκατέλειψε το ιατρικό επάγγελμα. Θεωρήθηκε ότι λόγω των γνώσεών του και της πείρας που είχε αποκτήσει στο Παρίσι θα είχε λαμπρή σταδιοδρομία ως συνεταίρος στην «Τράπεζα Γεωργίου Π. Σκουζέ», δηλαδή στην Τράπεζα του εξαδέλφου του πατέρα του και πεθερού του. Οπότε έγινε μέτοχος με την εξ αδιαθέτου περιουσία της συζύγου του.
Πανοραμική άποψη του Νέου Φαλήρο (1930). Διακρίνεται ο αποπερατωθείς ανακαινισμένος σταθμός ΕΗΣ με 3 αποβάθρες και το αμαξοστάσιο εναπόθεσης συρμών.
Σιδηρόδρομοι Αθηνών – Πειραιώς
Λίγα χρόνια αργότερα ο Γ. Σκουζές έγινε Σύμβουλος της Εταιρείας των ατμοκίνητων τότε «Σιδηροδρόμων Αθηνών Πειραιώς» (Σ.Α.Π.). Συντέλεσε δε τα μέγιστα στον εξωραϊσμό και την αξιοποίηση του Νέου Φαλήρου, το οποίο είχε αρχίσει να προσελκύει την εκλεκτή κοινωνία της πρωτεύουσας. Οι υπηρεσίες που προσέφερε αναγνωρίσθηκαν και όταν αυτοκτόνησε ο Πρόεδρος Νικόλαος Φιλάρετος (1901) ο Γ. Σκουζές εκλέχθηκε Πρόεδρος[2].
Εννοείται πως στην εκλογή του συνέβαλε και το γεγονός ότι στην «Τράπεζα Γ. Π. Σκουζέ» ανήκε και μεγάλος αριθμός μετοχών των Σ.Α.Π. Μία από τις επιτυχείς κινήσεις του, παρά την αντίδραση των άλλων μελών του Διοικητικού Συμβουλίου, υπήρξε η πρόσληψη ως διευθυντού στην Εταιρεία Σ.Α.Π. του νεαρού τότε Αλέξανδρου Βλάγκαλη (1873-1955), ο οποίος εργαζόταν ως μηχανικός στα φημισμένα Ναυπηγεία Βασιλειάδη.
Η επιλογή αποδείχθηκε λίαν επιτυχής αφού ο 31χρονος τότε Αλ. Βλάγκαλης επρόκειτο να πρωταγωνιστήσει στον εξηλεκτρισμό του Σιδηροδρόμου. Εγκαταστάθηκε σε ιδιόκτητο σπίτι της Εταιρείας στο Νέο Φάληρο για να έχει τη δυνατότητα να εποπτεύει αυτοπροσώπως όλη την κίνηση των Σιδηροδρόμων και να παρακολουθεί τα έργα που έκανε η Εταιρεία.
Η πρόοδος υπήρξε εντυπωσιακή αφού με την επιμονή και την υπόδειξη του Αλ. Βλάγκαλη, ο Πρόεδρος πλέον Γ. Σκουζές οδήγησε την Εταιρεία στην ηλεκτροκίνηση και την αντικατάσταση των ατμοκίνητων αμαξοστοιχιών που άφηναν πίσω τους μαυρίλα και θόρυβο. Με δαπάνες της Εταιρείας ανακαινίσθηκε εκ βάθρων το Μεγάλο Ξενοδοχείο του Σταθμού, όπως το ονόμαζαν τότε και αξιοποιήθηκε το γνωστό θέατρο του Νέου Φαλήρου, το οποίο εισερχόταν στην περίοδο της ακμής του[3].
Το περίπτερο του «Ναυτικού Ομίλου» στο Φάληρο.
Κοσμοπολιτισμός
Η Εταιρεία φρόντιζε να εξασφαλίζει κάθε χρόνο την συνεργασία γνωστών καλλιτεχνών της εποχής, μετακαλώντας ευρωπαϊκούς θιάσους Ιταλικής Όπερας και Γαλλικής Οπερέτας. Κάθε καλοκαίρι έδιναν παραστάσεις στο θέατρο, το οποίο βρέθηκε στο επίκεντρο της κοινωνικής και καλλιτεχνικής ζωής της πρωτεύουσας. Τότε, με τη βοήθεια της Εταιρείας και σημαντικών φιλάθλων κτίσθηκε κοντά στο θέατρο και το ωραίο Περίπτερο του Ναυτικού Ομίλου.
Όπως ήταν φυσικό και ήδη αναφέρθηκε, το Νέο Φάληρο άκμαζε πλέον διότι τα έργα που πραγματοποιήθηκαν προσέδωσαν αίγλη και μεγάλη κίνηση στην περιοχή. Δικαιωνόταν έτσι η επιλογή του ρέκτη και φιλόκαλου Αλ. Βλάγκαλη ως διευθυντή της Εταιρείας. Όσο για τον Γ. Σκουζέ αγάπησε την περιοχή και ικανοποιημένος έβλεπε την αξιοποίηση της παλαιάς και ωραίας ακρογιαλιάς του Νέου Φαλήρου.
Το 1903 ο Πρόεδρος της Εταιρείας Γ. Σκουζές και ο διευθυντής της Αλ. Βλάγκαλης υποδέχονται στον Πειραιά τον βασιλιά της Ιταλίας Βίκτωρα Εμμανουήλ, ο οποίος πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στον βασιλιά της Ελλάδος Γεώργιο Α΄. Μεταφέρθηκε μάλιστα ο επίσημος επισκέπτης από τον Πειραιά στην Αθήνα με ειδική και πολυτελώς διασκευασμένη αμαξοστοιχία[4].
Ο Γ. Σκουζές, ως δημιουργός της ακμής του Νέου Φαλήρου, απολάμβανε την αναγνώριση και τον σεβασμό από όλους. Όταν περνούσε την κατάμεστη από κόσμο και τραπεζάκια ακτή του Φαλήρου όλοι του απηύθυναν οικείο χαιρετισμό. Το τραπεζάκι του, όπου καθόταν τα καλοκαιρινά βραδάκια, δεν καταλαμβανόταν από κανέναν λες και επρόκειτο για ιδιοκτησία του.
Αλέξανδρος Βλάγκαλης. Φωτογραφικό Αρχείο οικογένειας Σκουζέ, «Σύλλογος των Αθηναίων».
«Μουσική Εταιρεία»
Τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα ο Γ. Σκουζές θα συντελέσει στην ίδρυση της «Μουσικής Εταιρείας» σε συνεννόηση με τον καλλιτέχνη και φιλόμουσο Πρίγκηπα Νικόλαο και τον τότε Δήμαρχο Αθηναίων Σπύρο Μερκούρη. Σκοπός της Εταιρείας ήταν η ενίσχυση των νέων που αγαπούσαν την μουσική και ήταν προικισμένοι με ταλέντο. Επίσης η διάδοση της μουσικής στα λαϊκά στρώματα με τη συγκρότηση μουσικής μπάντας από κρουστά όργανα και η οποία έδινε υπαίθριες λαϊκές συναυλίες στις κεντρικές πλατείες των Αθηνών, δηλαδή στις πλατείες Ομονοίας και Συντάγματος. Η μουσική μπάντα καλείτο επίσης στο Δημοτικό Θέατρο, στον Παρνασσό αλλά και σε διάφορα μέγαρα των παλαιών Αθηνών καλύπτοντας το μουσικό πρόγραμμα των χοροεσπερίδων που δίνονταν κυρίως τις αποκριάτικες περιόδους.
Τα κρουστά όργανα της μπάντας ήρθαν στην Αθήνα με δαπάνες της «Τραπέζης Γ.Π. Σκουζέ», της Εταιρείας Σ.Α.Π. και της Μουσικής Εταιρείας. Κάθε καλοκαίρι δίνονταν συναυλίες, υπό τη διεύθυνση γνωστών μαέστρων, τρεις φορές την εβδομάδα στο Νέο Φάληρο. Για τον σκοπό αυτό η Εταιρεία είχε κατασκευάσει δύο ειδικά ξύλινα περίπτερα. Δάσκαλοι της Εταιρείας διετέλεσαν ο Διονύσιος Λαυράγκας, οι στρατιωτικοί μουσικοί Αδελφοί Καίσαρη, ο Μανώλης Καλομοίρης κ.ά. Δίδασκαν τους μαθητές κυρίως μουσική από τις Ιταλικές Όπερες. Πρώτος Πρόεδρος της Εταιρείας εκλέχθηκε, όπως ήταν φυσικό, ο Γ. Σκουζές, ο οποίος παρέμεινε στην ίδια θέση μέχρι τη διάλυσή της. Ο ευρύτερος ρόλος που διαδραμάτισε η «Μουσική Εταιρεία» στα Αθηναϊκά πολιτιστικά δρώμενα, οδηγώντας από την ανατολίτικη παρακμή στην ακμάζουσα δυτική κουλτούρα δεν είχε ακόμη αποκαλυφθεί σε όλο το εύρος του.
Μέλη της «Μουσικής Εταιρείας» στην Πλατεία Συντάγματος. Φωτογραφικό Αρχείο οικογένειας Σκουζέ, «Σύλλογος των Αθηναίων».
Οικονομικό αδιέξοδο
Ήλθαν όμως και δύσκολες ημέρες και γεγονότα που έπληξαν καίρια την «Τράπεζα Γ. Π. Σκουζέ». Το 1909 πτώχευσε στην Αλεξάνδρεια ο μεγάλος Εμπορικός & Τραπεζικός Οίκος Κ. Ζερβουδάκη και η Τράπεζα Σκουζέ ζημιώθηκε με ένα υπέρογκο για την εποχή ποσό[5]. Το ισχυρό αυτό κτύπημα ακολούθησε και δεύτερο για την Τράπεζα Σκουζέ, με την πτώχευση στον Πειραιά του μεγαλέμπορου αλεύρων Κοζαδίνου. Οι δύο αυτές πτωχεύσεις ήταν καθοριστικές για την τύχη της «Τραπέζης Γ. Π. Σκουζέ», όπως και η ίδρυση της «Τραπέζης της Ανατολής» που ακολούθησε.
Η τελευταία προσέλαβε ως διευθυντή της τον Μανουήλ Μάλαμα Καμάρα (1866-1932) γυναικαδελφό του Παύλου Π. Σκουζέ και εκ των διευθυντών της Ομορρύθμου «Τραπέζης Γ. Π. Σκουζέ». Το γεγονός αυτό πέραν του ταμειακού κλονισμού της Τράπεζας, κλόνισε και την υγεία του πρεσβύτερου αδελφού των τραπεζιτών Σκουζέ, του Παύλου Γ. Σκουζέ. Έφυγε από τη ζωή αιφνίδια, το 1912 στο Βερολίνο. Οι αλλεπάλληλες αυτές ζημιές, η αποχώρηση του Μανουήλ Καμάρα, ο οποίος απέσυρε τα κεφάλαια που είχε κατατεθειμένα στην Τράπεζα Σκουζέ και ο θάνατος του Παύλου Σκουζέ έφερε σε αδιέξοδο τους εναπομείναντες δύο διευθυντές της Τραπέζης. Τον Αλέξανδρο Γεωργίου Σκουζέ και τον Γεώργιο Δημητρίου Σκουζέ.
«Η εξέδρα του Φαλήρου». Έργο Γιώργου Μανουσάκη (1914-2003). Αθηναϊκό Μουσείο «Συλλόγου των Αθηναίων».
Διάλυση «Τραπέζης Γ. Π. Σκουζέ»
Ακολούθησαν αλλεπάλληλα οικογενειακά συμβούλια με τους άλλους κληρονόμους του Γεωργίου Π. Σκουζέ και κατέληξαν στην απόφαση να διαλύσουν την Τράπεζα. Μία απόφαση την οποία υποδείκνυε και ο παλαιός οικογενειακός φίλος τους και τότε Διοικητής της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος Ιωάννης Α. Βαλαωρίτης (1855-1914). Ο τελευταίος μάλιστα, βάσει της μεγάλης ακινήτου περιουσίας των Σκουζέδων στην Αθήνα, χορήγησε στην «Τράπεζα Γ. Π. Σκουζέ» δάνειο 10.000.000 χρυσών δραχμών. Σκοπός της χρηματοδότησης ήταν να ανταποκριθούν στην άμεση πληρωμή, κατά 60% περίπου των καταθέσεων των πελατών της Τραπέζης με τον όρο ότι θα δέχονταν την διάλυση της. Και τη δέσμευση ότι εντός πενταετίας θα αποπληρώνονταν οι πάσης φύσεως απαιτήσεις τρίτων προς την Τράπεζα[6].
Πράγματι η συμφωνία έγινε στις αρχές του 1913. Οπότε διαλύθηκε η «Τράπεζα Γ. Π. Σκουζέ» που εκείνη την εποχή είχε υπερτριπλάσια κεφάλαια και σε ακίνητη περιουσία, η οποία μερικά έτη αργότερα είχε εκατονταπλασιαστεί. Οι αδελφοί Σκουζέ λιποψύχησαν κατά την κρίσιμη εκείνη καμπή της Τράπεζας. Διέλυσαν την Ομόρρυθμη Τράπεζα, την παλαιά κληρονομιά του πατέρα τους, η οποία κάλλιστα μπορούσε να διατηρηθεί με την ενίσχυση της Εθνικής Τραπέζης. Ο βιογραφούμενος Γ. Δ. Σκουζές ευθύς εξ αρχής είχε διαφωνήσει με την διάλυση της Τράπεζας, τόσο ως διευθυντής όσο και ως σύζυγος της συγκληρονόμου θυγατέρας του τραπεζίτη Γ. Π. Σκουζέ.
Ωστόσο μειοψήφισε και στο οικογενειακό συμβούλιο, οπότε αποφάσισε έκτοτε να παραμείνει μακριά από κάθε ανάμιξη σε άλλες επιχειρήσεις. Όσο για τον συγγενή τους, τον Κωνσταντινουπολίτη Μ. Καμάρα, του οποίου η αδελφή Μαρία είχε παντρευτεί τον Π. Γ. Σκουζέ, κυριολεκτικά μεγαλούργησε. Με πρόταση του προκατόχου του Ι. Α. Βαλαωρίτη στη διοίκηση της Εθνικής Τραπέζης, του Στέφανου Στρέιτ (1837-1920), διορίσθηκε Γενικός Σύμβουλος της «Τραπέζης της Ανατολής», εκλέχθηκε βουλευτής Κέας και έφυγε από τη ζωή όντας υποδιοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος και Πρόεδρος σημαντικών Ανωνύμων Εταιρειών.
Η οικία Βλάγκαλη στο Φάληρο λίγο πριν κατεδαφιστεί.
Οικογένεια
Ο Γ. Σκουζές διατήρησε μόνο την θέση του ως Πρόεδρος στους προσφιλείς του Σ.Α.Π. Η Εταιρεία αυτή ανασυγκροτήθηκε το 1924 με την επωνυμία «Ελληνικοί Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι» (Ε.Η.Σ.) και ο Γ. Σκουζές εκλέχθηκε Αντιπρόεδρος, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι τον θάνατό του. Χάρη στην σώφρονα διοίκηση εκείνου του Δ.Σ. αλλά και στον ρέκτη διευθυντή της Εταιρείας Αλ. Βλάγκαλη, οι Ε.Η.Σ. αναπτύχθηκαν αλματωδώς με σημαντικότερα τα έργα του υπόγειου σταθμού της Ομονοίας και της σήραγγας μέχρι την πλατεία Αττικής.
Ο Γ. Σκουζές με τη σύζυγό του Ελίζα απέκτησαν τρία παιδιά. Ένα αγόρι, τον Δημήτριο επί πολλά χρόνια Πρόεδρο του «Συλλόγου των Αθηναίων», του Δημοτικού Συμβουλίου και για μικρό χρονικό διάστημα Δήμαρχο Αθηναίων, ο οποίος νυμφεύτηκε την Αθηνά Πολυγένη. Και δύο κορίτσια. Την Ελένη που παντρεύτηκε τον Αθανάσιο Ανδριτσάκη και την Μίκα που παρέμεινε ανύπαντρη. Ο κλάδος αυτός της οικογένειας εξέλιπε από αρρενογονία.
Ο Γ. Σκουζές τιμήθηκε από την Πολιτεία με τον Χρυσού Σταυρό του Σωτήρος, τον Χρυσού Σταυρό των Ιπποτών της Λεγεώνος της Τιμής και του Ταξιάρχου του Ιταλικού Στέμματος που απονέμεται για εξαιρετικές πράξεις. Έφυγε από την ζωή σε ηλικία 77 ετών, τον Φεβρουάριο 1931, με τις εφημερίδες να γράφουν πως υπήρξε, όπως στην αρχή αναφέραμε, ο αντιπροσωπευτικός τύπος της αρχοντιάς των παλαιών Αθηναίων.
Πρώτη δημοσίευση: Εφημερίδα «Εστία» 22 Οκτωβρίου 2023.
